મૂંઝવણ

          હોળી પૂરી થઇ ગઈ છે પણ મારા ક્લાસના શાહબાઝના હાથની હથેળી મને ભુલાતી નથી. હોળી વખતે બે ત્રણ દિવસ રજા જેવું વાતાવરણ રહેશે એમ વિચારી હોળી પહેલા મેં ધોરણ-૮ના બાળકોને એક પ્રોજેક્ટ સોંપેલો. હોળી બાદ શાળાએ આવ્યાં ત્યારે શાહબાઝનો ‘પ્રોજેક્ટ’ પછી ત્યાર પહેલા તેના હાથની હથેળી મને દેખાઈ. મેં પૂછ્યું, “શાહબાઝ, તું આવા કેવા રંગથી રમ્યો છે...?” તો કહે, “ટીચર, હું તો આ વખતે હોળી રમ્યો જ નથી. કલર હતા જ નહિ,” નવાઈ લગતા મેં પૂછ્યું, “તો આવું શું થયું છે હથેળીમાં?” તો કહે, “ટીચર, ઈ તો મારા મમ્મીને ઉલિયા બનાવવાનાં કામમાં મદદ કરતો હોય ને એટલે એવી થઇ ગઈ છે.” આ.. હા.. હા... અને હું સમજી ગઈ કે એના હાથની હથેળીની ચામડી ઉખડી ગઈ હતી એટલે રંગ ‘ઉતરી’ ગયો હતો.!! મારું હૃદય બળતાં મેં સજેશન આપ્યું કે, “રાત્રે સુતી વખતે હાથમાં થોડું ઘી લગાવતો જા.” પણ તે Expressionless થઇને મારી સામે જોતો રહ્યો. હું તેની મૂંઝવણ સમજી ગઈ અને મારા ચહેરાના હાવભાવ બદલ્યા વગર મેં તેને બીજી સલાહ આપી, “એના કરતાં તેલના બેત્રણ ટીપાં પાણી સાથે મિક્ષ કરી હાથમાં મોજા પહેરીને પછી મમ્મીને મદદ કરવી.” તે તરત બોલી ઉઠ્યો, “હા ટીચર, તેલ છે મારી ઘરે. હું તે જરૂર કરીશ. પણ...” “પણ શું...?” “મોજા નથી.(!!)” સ્ટાફના એક બહેન અમારી વાત સાંભળતાં હતાં. તેમને તરત જ બીજા દિવસે તેને મોજા આપવાનું પ્રોમિસ કર્યું.

          હું વિચાર કરવા લાગી કે, “શું આ ‘બાળમજૂરી’ કહેવાય?” પપ્પા ઘરમાં કમાઈને પાંચિયું પણ આપતા ન હોય. મમ્મીની તબિયત ખરાબ રહેતી હોવાથી બહાર કામે જઈ શકતા ન હોય તો એ ઘરે જ ઉલિયા બનાવવાનું મશીન રાખી અને કામ કરતાં હોય. શાહબાઝ એમાં મદદ કરતો હોય તો શું એ બાળમજૂરી કહેવાય..?? 

          થોડાં દિવસો પહેલા ‘બાળમજૂરી’ શબ્દ મેં ગુગલમાં સર્ચ કર્યો હતો. લગભગ એક કલાક વાંચ્યું પણ તેમાં તો ‘બાળમજૂરી રોકવી જોઈએ.’ તેના વિશે જ વાંચવા મળ્યું. આના માટે કોઈએ કાઈ ‘કર્યું’ હોય એવું તો જોવા જ ન મળ્યું. અંતે કંટાળીને ગુગલ બંધ કર્યું.

         એક દિવસ અમારા એક સંબંધીના ઘરે સાફસફાઈ કરવા જવાનું થયું હતું એ દિવસ પણ યાદ આવ્યો. માતા-પિતા અવસાન પામ્યા હોવાથી ઘરમાં મોટું કોઈ નહિ. બે છોકરા જ રહે. કેટલા બધા સામાનની વચ્ચે એક ધૂળધાણી દફતર જોવા મળ્યું. ખોલીને જોયું તો અંદરથી ટીપટોપ કંડીશનમાં ધોરણ-૧૨ના ચોપડા મળ્યાં. એ છોકરાને ભણવું હશે..(?) પણ... ધૂળધાણી સામાનની અંદરથી સાવ કોરાકટ, ચોખ્ખાચણાક ચોપડા જોઈ મારો શ્વાસ રૂંધાણો અને હું મૂંઝવણમાં મુકાઇ ગઈ. 

       આવા વાતાવરણમાં મોટા ભાગનાં શિક્ષકોનો રોલ ‘ફરિયાદી’ તરીકેનો રહી જાય છે કે, “બાળકો શાળાએ આવતાં નથી. અને આવે છે તો માત્ર મધ્યાહન ભોજનનું જમવા માટે.” હા.. તો સારું જ છે ને કે મધ્યાહન ભોજનનું જમવાનાં બહાને ‘આવે’ તો છે... પછી તેને શાળામાં, શિક્ષણમાં રસ લેતાં કરવાની જવાબદારી ‘આપણી’ જ છે... સરકારની નહિ.... ચિત્ર તો એથી સાવ ઉલટું જ જોવા મળે.. સાહેબશ્રીઓ તો ક્યાંય ગપાટા મારતા હોય અને વિદ્યાર્થીઓ વર્ગમાં ‘ધ્યાન’ રાખતા હોય !!! એટલે કે રીતસર ભણાવતા જ હોય... !!!!!! આવા શિક્ષકોની તો વાહવાહી કરવી કે આહઆહી....??? વિદ્યાર્થીઓ આવા શિક્ષકોને હાથમાં રજીસ્ટર આપે ત્યારે તો હાજરી પૂરે.. (કોને ખબર એ પણ વિદ્યાર્થીઓ જ પૂરતા હોય !!!) હવે આવામાં શિક્ષક તે વર્ગ નો રાજા કે વરરાજા....!!!! - - - - - શું આ ‘બાળમજૂરી’ નથી..????!! હું તો આને ‘ભયંકર બાળમજૂરી’ કહીશ. માફ કરશો કાયદાની વિરુદ્ધમાં કહું તો ચા ની રેકડી પર કામ કરતાં ‘છોટુઓ’ ને ‘વળતર’ તો મળે છે... ઘણી શાળાના છોટુઓને તો વળતરમાં ‘શિક્ષણ’ પણ નસીબ નથી હોતું...!

           “ટીચર.. એ ટીચર.., ક્યાં ખોવાઈ ગ્યા..? મારો પ્રોજેક્ટ તો જુઓ..” શાહબાઝ બોલ્યો.

(શાહબાઝને, તેના પ્રોજેક્ટને અને આ મૂંઝવણના નિવારણ વિશેના મારા વિચારો વાંચો, મારી પોસ્ટ ‘મૂંઝવણ નિવારણ’ માં. http://truptan.blogspot.in/2017/03/blog-post_29.html )