ઘડતર

“કથા સુણી સુણી ફૂટ્યાં કાન,

તો’ય ન આવ્યું બ્રહ્મજ્ઞાન!”

          અખા કથિત આ હકીકત સામે પક્ષે વિચારીએ તો “કથા કહી કહી થાક્યાં મુખ, તો’ય ન અપાયું બ્રહ્મજ્ઞાન!” આવા વિચારો ઘણી વખત આપણને આપણા વર્ગમાં પણ આવતાં હોય છે. આપણી સામે બેઠેલા માત્ર આપણી સામે જોતા જ હોય તેવું લાગે. આ લોકો આપણને સંભાળતાં તો હશે ને એવાં પ્રશ્નો પણ મનમાં થાય.

            પરંતુ આજે તો જયારે ધોરણ-૮માં ‘સંસ્કૃત’ ‘मनुष्य सिंहयो: मैत्री’ પાઠના સ્વાધ્યાયમાં આપેલ સુચના મુજબ શ્રુતલેખન કરાવ્યું તે દરમિયાન મને ખુબ જ નવાઈ લાગે તેવું થયું.

શ્રુતલેખન

            ના.. ના.. આ પેરેગ્રાફ ‘સાંભળીને’ તેઓએ લખ્યો એ નવાઈ નહોતી. નવાઈ તો એ હતી કે હજુ તો હું “सिंह: तस्या रक्षणाय” બોલું ત્યાં તેઓ “प्रयत्न अकरोत्” બોલી નાખે. હું “दु:खित: सिंह:” બોલું ત્યાં તેઓ “नद्या: तटे अतिष्ठत् ” બોલી પાછળનું આખું વાક્ય લખી પણ નાખે. અને આમ તો આખા પેરેગ્રાફમાં તેઓ બોલ્યાં. મને નવાઈ લાગી તો મેં પૂછ્યું કે, “શું આખો પાઠ તમે ગોખી નાખ્યો છે...?” તો તેઓ એ કહ્યું કે, “ના.. ટીચર, તમે કાલે આખો પાઠ પિક્ચર સ્વરૂપે બતાવ્યો હતો ને...? તો એ સમગ્ર ઘટના એક પછી એક અમને દેખાતી હતી...!”

           अहो आश्चर्यम् ! હું વિચારમાં પડી ગઈ અને એ લોકો જયારે ધોરણ-૬માં હતા ત્યારનો એક દિવસ મને યાદ આવી ગયો. સર્કસની મુલાકાતને લાગતો અંગ્રજીમાં એક પાઠ એ દિવસે લેવાનો હતો. મેં પૂછ્યું, ”સર્કસ જોયું છે?” તો તેમાંનાં ઘણાં એ ન’તું જોયું. તો મેં વિચાર્યું કે, “લાવ, આમને વર્ગમાં જ સર્કસ દેખાય તેવું કંઇક કરું.” પછી તો પાઠમાં જે જે પ્રાણીઓ આવતાં ગયાં તેના વિષે હું પૂછવા લાગી કે, “દેખાયો હાથી?” તો તેઓ કહે, “ક્યાં છે હાથી? કાંઈ નથી દેખાતો...” વળી પાઠ આગળ ચાલે ને હું પૂછું, “દેખાયો સિંહ?” આ વખતે મેં સિંહનું એવું વર્ણન કર્યું હતું કે એક-બે ને દેખાઈ ગયો. પણ મને તો બાકીનાં છોકરાંઓને જોવાની મજા આવતી હતી. આપણે નાના હતા ત્યારે ટી.વી.માં સિગ્નલ જતું રહેતું અને આપણે જેમ અગાશીમાં જઈને કેબલની છત્રીનો પાઈપ ફેરવતાને..... તેમ જ એ લોકો પણ સિંહને જોવા માટે પોતાના ડોળા ફેરવતા હતા! પણ, પાઠના અંતમાં આવતા ચિમ્પાન્ઝીને તો લગભગ બધાએ જોયો. આમ, અમને બધાને એ દિવસે સર્કસ જોવાની ખૂબ મજા આવી હતી હો. ત્યારથી તો લગભગ બધા જ પાઠ હું તેમને આમ જ પિક્ચર સ્વરૂપે બતાવવા લાગી. આમાં મારે શાળાનું કોમ્પ્યુટર કે બાયસેગ બંધ હોય તો પણ ચિંતા કરવાની શું જરૂર હતી..?

            તેમણે લખેલ સંસ્કૃતનાં ફકરાઓ વાંચીને મને તો ખૂબ આનંદ થયો, પરંતુ તેઓ પણ આજે કંઇક અલગ જ ઉત્સાહમાં હતા, કેમ કે, આજે તેઓ ઘરેથી લાઈવ મોડ્યુલ્સ બનાવીને લાવ્યા હતાં. ‘Tejaswini’s Bicycle’પાઠમાં આવેલ તેજસ્વીનીની સાઈકલ જ્યારથી તેમના ધ્યાનમાં આવી છે, ત્યારથી થોડાક દિવસો થાય એટલે તેઓ એમ કહે કે, ”ટીચર, અમે પણ કાંઇક બનાવી આવીએ?”

         આજે તો ધોરણ-૭ અને ૮ બંને એ મળીને સરસ વસ્તુઓ બનાવી હતી અને નાનું એવું પ્રદર્શન પણ ગોઠવી નાખ્યું હતું. અમારા સંદીપે તો વર્કિંગ સ્પાઈડર બનાવ્યો હતો. રાહુલે લીફ્ટ વાળું ઘર તો મનોજે લાઈટ અને પંખો ચાલુ થાય તેવું ઘર બનાવ્યું હતું, લલિતે પવનચક્કી તો ભાવેશે પ્લાસ્ટિકની બોટલનો ઉપયોગ કરીને હોવરક્રાફટ બનાવવાનો પ્રત્યન કર્યો હતો. અજય કાગળનું એક પ્લેન બનાવી લાવ્યો હતો. પ્લેનમાં નીચે પણ એક લાંબી લાઈન લટકતી હતી. મેં પૂછ્યું કે, પ્લેન તો બરોબર પણ આ નીચે શું લટકાવ્યું છે ? તો તે કહે, “ટીચર, એ તો ધુમાડો છે!” અને અમે બધા હસી પડ્યાં. વાહ... ભાઈ વાહ.... શું મજા આવી હો... આ રહી એ મજાની ક્ષણો....

પેરિસ્કોપ

લીફ્ટવાળું ઘર

લાઈટ પંખાવાળુ ઘર 

       

        મને થયું કે આ બધામાં મારો શું રોલ હતો....? એક કથાકારનો ? ના... ના... આપણે પ્રાયમરી ટીચરે કોઈ કથા કરવાની જ ક્યાં જરૂર છે! એ મને સમજાઈ ગયું.... મેં તો માત્ર આંગળી ચિંધી હતી. “હે...એઈ.... આમ કરી નાખ... હે...એઈ.... તેમ કરી નાખ” બાળકોને પટ્ટાવાળા ગણીને આવી આંગળી ચિંધવા કરતા મને તો પ્રવૃત્તિઓ તરફ આંગળી ચિંધવી વધુ ગમે છે હો...

         સાથે સાથે મને એ પણ વિચાર આવ્યો કે મારા વર્ગમાં આ જે પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે તેને જો બહારથી કોઈ જુએ તો એમ જ માને કે વર્ગમાં ‘અશિસ્ત’ જેવું વાતાવરણ છે. રીસેસનો બેલ પડ્યો પણ મારા વિચાર થંભ્યા નહિ, અને મને એક શાળામાં ‘શિસ્ત’વાળો જે વર્ગ જોવા મળ્યો હતો તેની યાદ આવી. નાનાં ધોરણનો ક્લાસ હતો એ. કેવાં મસ્ત રમકડા જેવા હતાં એ બાળકો ! પરંતુ રમકડાની દુકાનમાં ગોઠવાયેલા હોય એવા જ લાઈનબદ્ધ, નિ:શબ્દ અને બેજાન !!! એ વર્ગનું ‘શિસ્ત’ જોઈ મને એ વખતે વિચાર આવ્યો હતો કે, આ છોકરાંઓ ટચલી આંગળી ઊંચી કરતા પણ બીતાં હશે હો! મિલેટ્રીમાં ટ્રેઈનર તરીકે ચાલે એવા શિક્ષક લાગ્યા મને એ! ખરેખર, આવા શિક્ષકો વિશે મને ખૂબ પેટમાં બળે છે અને પ્રાયમરીમાં આવા ‘શિસ્તઆગ્રહીઓ’ નો વિકાસ રૂંધાતો(!) હોય તેવું લાગે છે.... એવા બધા તો માસ્તર કહેવાય કે રીંગમાસ્તર!!!

         શાળા છૂટ્યા બાદ ઘરે જતાં રસ્તામાં હું આખા દિવસ દરમિયાન બનેલ ઘટનાઓ તેમજ મારા વિચારોમાં આવેલ બાબતો વિશે જ્યારે વિચારતી હતી તો મને લાગ્યું કે આ બધા દ્વારા ‘‘ઘડતર’’ કોનું થતું હતું ?? હા.. એક શિક્ષક તરીકે ‘’મારું’’. જો મારું ઘડતર થશે તો મારા વિદ્યાર્થીઓનું આપોઆપ થઇ જશે.

        જેસ્સીકા કૉક્ષ વિશે જ્યારે હું વાંચુ છું, સુધા ચંદ્રન(રમોલા સિકન)ના જીવન વિશે જ્યારે હું સાંભળું છું અને ઉત્તમ મારૂ જેવા અવતારોના જ્યારે હું દર્શન કરું છું ને ત્યારે ત્યારે મારું ઘડતર થાય છે. ના... હું આવી નહોતી પહેલા, પણ ધીમે ધીમે હું પણ ઘડાઈ રહી છું!!

‘‘પાકે ઘડે કાંઠા નો ચડે’’

ચડે....? મને શું ખબર ?? 

હું તો રોજ ભાંગીને ભુક્કો થઇ 

અને 

પાછી નવો આકાર શોધુ છું....

અગડમ્ બગડમ્

રેંજણો.. વેંજણો.. પેંજણો.. 

પેંજણો.. વેંજણો.. રેંજણો.. 

          ન સમજાયું ને..? મને પણ ન’તું સમજાયું જયારે ઉપરના શબ્દો મેં કોઈ ગીત સ્વરૂપે સાંભળ્યાં. 

         બન્યું એવું કે એક દિવસ હું શાળાએ જવા અમારા એપાર્ટમેન્ટના પાર્કિંગમાં પહોંચી ત્યારે ત્યાં નીચે રહેતાં નેપાળી પરિવારનો ૮-૯ વર્ષનો એક છોકરો આ શબ્દો ગાઈ રહ્યો હતો. સાંભળવાની મજા આવે તેવું હતું અને ટયુન પણ કંઇક જાણીતી લાગી પણ કંઇ સમજાયું નહિ. મને થયું કે નેપાળી-ગુજરાતી મિક્ષ કંઇક ગાઈ રહ્યો છે. પછી તો આખા રસ્તે અને પ્રાર્થના પૂરી થયા બાદ વર્ગમાં પહોંચી ત્યાં સુધી આ શબ્દો ટયુન સાથે મારાં મનમાં રમ્યાં. 

        વર્ગમાં જઈ હોમવર્ક તપાસ્યું તો વળી બીજા નવા જ અક્ષરોની ટયુન લેખિત સ્વરૂપે મને જોવા મળી. અને એ અક્ષરો એટલે...

         આખો શબ્દ વાંચીએ તો સમજાઈ જાય કે તેઓ શું લખવા માંગે છે. મને થયું કે વાર્તા આખી મૌલિકતાથી લખી નાખતા હોય પરંતુ એમાં જો આવી નવી જ લિપિનો ઉપયોગ કરે તે થોડું unfit લાગે. એક-એકની બુકમાં સુધારીને સાચો શબ્દ ફરીથી લખી તેમનું ધ્યાન દોર્યું. પણ આમ આપણે લાલ પેનથી ચકરડાં મારીએ અને એમનું લખાણ સુધરી જાય તો એ આપણા વિદ્યાર્થીઓ શેનાં..?

        ત્યારબાદ ધોરણ-૬માં હું period લેવા ગઈ. સંસ્કૃત ગિનતી આજે તેઓ બોલવાનાં હતાં. ‘સમુહમાં’ તો તેઓ પણ સરસ બોલ્યાં પરંતુ વ્યક્તિગત ગિનતી બોલાવી ત્યારે “ एकम्, द्वे, त्रिणी ” ને બદલે “ एकम्, बगम्, तगम् ” આવું બોલે. જો કે થોડાં પ્રયત્નો પછી તેઓ શીખી ગયાં.

         શાળા છૂટ્યા બાદ ઘર તરફ જતી વખતે રસ્તામાં મને વિચાર એ આવ્યો કે જે વસ્તુ આપણે શીખવતા જ નથી એવું આ છોકરાં ક્યાંથી શીખી જાય છે...? જે આપણે વાવતા નથી તે ઉગી જાય છે અને જે વાવીએ છીએ તે તો ‘ઉગતું’ જ નથી. 

         રસ્તામાં આગળ જતાં મેં એક દુકાનનું ‘સાઈન બોર્ડ’ અને એક વ્યક્તિનો ‘ચહેરો’ બંને વાંચ્યાં. દુકાન પર “શ્યામલી ચાઇનીઝ” એવું લખ્યું હતું જે વાંચીને મને હસવું આવ્યું કે ‘શ્યામલી’ પણ ચાઇનીઝ.....!!! તેની બાજુમાં જ એક ભાઈ કરમાયેલા ચહેરે તાજાં ફળો વહેંચતો હતો. ખરેખર, સમાજમાં આપણી આજુ-બાજુ રહેલા વ્યક્તિઓના ચહેરાં કરતાં મને આવા લોકોના ચહેરાં વાંચવા વધુ ગમે છે. કેમકે તેમને વાંચવાથી આપણને આપણા અસ્તિત્વનું ભાન અને વ્યવસાય પ્રત્યે આદર થઇ જાય છે.

         ઓછાં વળતરમાં કેટલી મહેનત કરતો હતો એ ભાઈ..!! અને થોડીવાર પહેલાં હું એમ વિચારતી હતી કે “ઊગતું નથી.” મને તો સરકારે કાંઈ ‘ઉગે છે કે નહિ?’ તે અંગે નો નિર્ણય લેવા ક્યાં નોકરી આપી જ છે? મારે તો માત્ર “વાવવાનું” જ છે. આથી ‘ઉગે છે કે નથી ઉગતું’ તે વિચારવાનું છોડી કંઇક ‘વાવવા’નો મેં નિર્ણય કર્યો. 

       હું એપાર્ટમેન્ટના પાર્કિંગમાં પહોંચી તો પેલો નેપાળી છોકરો અને તેના દ્વારા ઉદ્ભવેલી વણઉકેલી ‘પહેલી’ મારી સમક્ષ આવી. ઘરે આવી અને ફ્રેશ થવા માટે ટી.વી. શરુ કર્યું તો રાજસ્થાન ટુરીઝમની એડમાં આવતી ટ્યુન સંભળાઈ કે જે પેલા છોકરાની ટ્યુનને મળતી હતી અને હું સમજી ગઈ કે એ છોકરો ગુજરાતી-નેપાળી નહી, પરંતુ રાજસ્થાની-નેપાળી મિક્ષ ગાતો હતો. મને મારી સમસ્યાનાં ઉકેલ માટે એક પ્રવૃત્તિ પણ સુઝી ગઈ હતી.

       બીજા દિવસે સવારે શાળાનાં પગથીયા ચડતા જ ત્યાં સામે એક મધપૂડો દેખાયો, તો મને થયું કે, નક્કી શાળામાં કોઈ નવી ગ્રાન્ટ આવશે! લોબીમાં સામે જ આવેલ બોર્ડ પર મેં “आ” લખ્યું. વિદ્યાર્થીઓ ને એક એક ચોક આપી દીધો અને “आ” પરથી શરૂ થતાં શબ્દો લખવાનું કહ્યું અને આમ, ગ્રાંટ આવ્યાં પહેલાં જ ચોકનું બોક્ષ પતાવી દઈને શાળાને ખર્ચ કરાવવાનું મેં શરૂ કરી દીધું. અને પછી તો દરરોજ એ બાળકોનાં જે જે અક્ષરોમાં ભૂલ મને દેખાતી તે જ અક્ષર મેં બોર્ડ પર લખવાનું શરૂ કર્યું. હા.... આ પ્રવૃત્તિ કોઈ જ નવી ન હતી, શિક્ષણમાં થતા અલગ અલગ Innovations કે નવી નવી ઘણી પ્રવૃત્તિઓ જોવા અને જાણવા મળે છે ત્યારે ખૂબ આનંદ થાય પણ સાથે સાથે એવો પણ વિચાર આવે છે કે આ બધું શોધાય ગયા પછી ‘તે’ Innovations નું શું થાય છે ? શું તેનો અમલ પણ થાય છે ખરો ?? મારી સમસ્યાના ઉકેલ માટે મને જે પ્રવૃત્તિ સુઝી, તે જૂની જ હતી પરંતુ તેનાં જે પરિણામો મળ્યાં તે નવાં અને અણધાર્યા જ હતાં.

         મજા તો ત્યારે આવી જ્યારે અમારાં વિશાલે “ ट ” પર થી “ टुगेधर ” લખ્યું. પછી તો બોર્ડ નાનો પડ્યો અને લખનારા વધ્યા. તો નવો નિયમ બન્યો કે, શાળામાં જે વહેલા આવે તે આવીને તરત જ લખી નાખે. વહેલા તે પહેલાંનાં ધોરણે. બીજે દિવસે સવારે અમિત, અંકિત અને અલ્ફાઝ શાળા સમય પહેલાં જ શાળા એ આવી ગયા હતા, ત્રણેય “A” વાળા. મને થયું કે ચાલો “A to Z “ બધા પણ કોક દિવસ નિયમિત આવતા થઇ જશે. આમ, શાળા સમયની બાબતમાં અનિયમિતતાનું પ્રમાણ થોડું ઘટ્યું. પછી તો આ પ્રવૃત્તિ બાળકોની જીજ્ઞાસાને કારણે આગળ વધી. એક અક્ષરને બદલે હું એક શબ્દ લખું અને વિદ્યાર્થીઓ તેને લગતા શબ્દો લખે, જેમ કે, “શાળા” શબ્દ પરથી વર્ગ, શિક્ષક, વિદ્યાર્થી, સમરી(!) વગેરે...

         આ નાની એવી પ્રવૃત્તિ દરમિયાન મને પ્રેરણા પૂરી પાડનાર એક બનાવ બન્યો તે મારે તમને કહેવો છે.....

         આ અમારો ‘યાસીન’. ધોરણ – ૫ માં ભણે. આગળનાં દિવસે “आ“ પરથી કોઈક વિદ્યાર્થીએ “आहट” લખ્યું હતું. તે તેનાં “મગજ”માં હતું અને આથી બીજા દિવસે તે પણ કંઇક લખવા આકર્ષાયો. આ જોઈ મને યાસીન વિશે વધુ જાણવાની ઈચ્છા થઇ તો તેનાં પિતા તેને લેવા આવ્યાં ત્યારે મેં યાસીન વિશે પૂછ્યું. તેમણે કહ્યું કે, ”બેન, યાસીન સાત વર્ષે બોલતો થયો છે! ડોકટરે એમ કિધુ છે કે, તેનામાં વીસ વર્ષે તો બાળક બુદ્ધિ આવશે. આને તમે વ્યવસ્થિત ઉઠતાબેસતા શીખવી દ્યો એટલે ઘણું!” હવે, આ બાબતે વધુ વિચારવા મારી બુદ્ધિતો મંદ પડતી જતી હોય તેવું લાગે છે.

          શાળા છુટ્યા બાદ ઘરે જતા રસ્તામાં એક એપાર્ટમેન્ટનાં પાંચમા માળની ગેલેરીમાંથી એક બહેન દોરડું ખેંચતા હતાં. આપણા દાદી કૂવામાંથી પાણી ખેંચતાને તેમ જ.... પણ ફર્ક એટલો કે આ બહેન જે દોરડું ખેંચતા હતાને એ દોરડાનાં અંતે તો ‘દૂધની કોથળી’ હતી. અગાઉ શોધાય ગયેલી વસ્તુનું કેવું સરસ ઉપયોજન હતું!! આ.. હા.. હા.. જુઓ તો ખરા.. ક્યાંનું વાવેલું ક્યાં ઉગ્યું..!! ભાષાની આ સમગ્ર અગડમ્ બગડમ્ વચ્ચે મને એટલું તો સમજાઈ ગયું કે,

“अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम् ।

अयोग्य: पुरूषो नास्ति योजकस्तत्र दुलॅभ:।।“

(મંત્ર ન હોય તેવો એક પણ અક્ષર નથી,

ઔષધ ન હોય તેવું એક પણ મૂળ નથી.

અયોગ્ય હોય તેવો એક પણ પુરૂષ નથી,

તે બાબતનો ‘યોજક’ દુર્લભ હોય છે.)

“અપ્પૂડાઓ”

            અને અમે બોલી ગયાં... 

            

            હા... અમે રિસાઈ ગયાં હતા એક બીજાથી...

          હું વાત કરું છું મારાં અને ધોરણ-૭ના બાળકોની. કેમ.. એમાં તમને નવાઈ શું લાગી...? જે આપણાથી નજીક હોય તેમની સાથે જ તો આપણે રિસાઈ શકીએ. અને મિત્રો, આપણી પાસે જે બાળકો આવે છે તેમાંથી મોટાભાગનાંની ઘરે કોઈ એવું ક્યાં હોય જ છે જેમનાથી તેઓ રિસાઈ પણ શકે...!

         અમારાં ધોરણ-૭નાં બાળકો થોડાં વધારે પડતાં રમતિયાળ. એક દિવસ ભણે અને બીજા દિવસે એમની એ જ જીદ્દ કે, “ટીચર, રમાડો...” અને એમાં પણ એક જ રમત - ‘ક્રિકેટ’. ના.. નાં.. ક્રિકટ રમવું એ કાંઈ ખરાબ બાબત નથી. પણ મને વાંધો હતો બાળકોએ જાતે ઘડી કાઢેલાં નિયમો સાથે. અને એમાંનો સૌથી ભયંકર નિયમ એટલે એ કે “છક્કો... નહીં(!!!) મારવાનો... ‘છક્કો’ મારે તે ‘Out’(!!!)...” બોલો લ્યો.. ક્રિકેટ રમવાનું અને છક્કો નહિ મારવાનો. “જો ‘છક્કો’ મારીએ તો દડો કાં તો શાળાની બાજુમાં આવેલી જીલ્લા પંચાયતમાં જાય અથવા તો બીજી બાજુ આવેલ કબ્રસ્તાનમાં પણ જતો રહે. અને દડો ખોવાઈ જવાથી થતાં ‘ખર્ચ’ નો બોજ શાળા પર પડે.” એમ તેઓ માને. આ.. હા.. હા.. કેટલાં ઉદાર ! આવા નિયમો સાથે ક્રિકેટ રમાડીને હું તેમને શું શીખવી શકું..? એ તો હજુ મારાં માટે પણ એક પ્રશ્ન જ છે. ત્રણ-ત્રણ ભાષાઓ લેવાની અને એક દિવસમાં એક વર્ગમાં માત્ર એકાદ કલાક જેટલો જ સમય મળે. આવી સમયની કટોકટીમાં હું આવો ‘ટાઇમપાસ’ કેવી રીતે કરાવી શકું...? મેં તેમને ઘણી વખત સમજાવ્યા છે. પરંતુ દસ કે પંદર દિવસ પછી પાછો dose ઉતરી જાય.

          એક દિવસ હું આ ક્લાસમાં period લેવા ગઈ. ફરી એ જ demand. મેં વિચાર્યું કે એકાદ dose દેવાનો સમય થઇ ગયો છે. આથી તેમને થોડું સમજાવ્યાં અને પછી ભણાવ્યાં. period પૂરો થયો ત્યારે તેમને યાદ અપાવ્યું કે આવતીકાલે સંસ્કૃતના એક પાઠના શબ્દો પાકાં કરી ને આવવાનો વારો છે. બીજા દિવસે વર્ગમાં જઈ મેં તેમને શબ્દો પૂછવાનું શરુ કર્યું. પરંતુ આગળના દિવસની તેમની demand પૂરી ન થઈ હોવાથી તેઓ બધાં ‘સંપી ગયાં’ હતાં કે આજે શબ્દો પાકાં કરીને ન જવું. આમ “તેઓ” રિસાઈ ગયાં. તેમ છતાં મેં તેમને પાઠ તો સમજાવ્યો. 

          ત્રીજા દિવસે આ ધોરણના વર્ગમાં ગઈ તો વળી એ જ વાત કે,”ટીચર, કાલે તો ભણ્યાં હતાં. હવે આજે રમાડો. તમારાં વિષયનો કોર્ષ તો પૂરો થવા ઉપર છે....” લ્યો, બોલો... “કોર્ષ પૂરો કોને થયો કહેવાય?” એ વળી એમને શું ખબર...? બાળકો સમક્ષ પાઠ વાંચી જવો અને તેઓ પ્રશ્નો ગોખી નાખે એને શું કોર્ષ ‘પત્યો(!!!)’ કહેવાય...? આમ જોઈએ તો “પતાવી” જ નાખ્યો લાગે હો.... પરંતુ મન ન હોય તો હું તેમને ગમે તેટલું બ્રહ્મજ્ઞાન આપું તો એ ‘વ્યર્થ’ જ સાબિત થવાનું એમ વિચારી તેમને હું રમવા તો લઇ ગઈ. પરંતુ આ વખતે “હું” રિસાઈ ગઈ હતી. અને દૂર બેઠાં બેઠાં મને લાગતું હતું કે હું “કાણી બાલદી” માં પાણી રેડી રહી છું. હું વિચારતી હતી કે શિક્ષણરૂપી બાલદીમાં કેટલાં બધાં ‘છિદ્રો’ તો already છે જ... હવે આમાં બાળકો પણ જો જોડાય તો એ યોગ્ય ન કહેવાય. હું હાથમાં એક ચોપડી લઈને બેઠી હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે, “શિક્ષક થઈને શિક્ષણ આપવાનું કામ ન કરે તેને તો નર્ક મળે જ છે પરંતુ જે શિક્ષકો આ કામ કરવાના પ્રયત્નો કરતાં હોય તેમના પ્રયત્નોને નિષ્ફળ બનાવવાના કામમાં જેઓ સતત પ્રવૃત્તિમય રહે છે તેમની સજા તો ઈશ્વરે ‘સસ્પેન્સ’ જ રાખી છે.” નક્કી કોઈ હૈયાં દાઝ્યાં એ આ વાક્ય લખ્યું હશે. આ quote માં પહેલાં પ્રકારના શિક્ષકો વિશે તો મેં પણ સાંભળ્યું હતું. “બીજા પ્રકારનાં શિક્ષકો પણ હોતાં હશે?” એવું મેં વિચાર્યું. પરંતુ તેમના વિશે તો ‘ઈશ્વર’ને જ વિચારવા દેવાનું મને યોગ્ય લાગ્યું. “તારી સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાના કોઈ જ પ્રયત્નો ન કરે તો તું પણ ક્યાંક આમાંની એક જ થઇ જઈશ.” એવું મારા અંતરાત્માએ મને કહ્યું.

          ચોથો દિવસ. આજે આ વર્ગમાં period લેવાનો સમય થયો ત્યારે શાળામાં એક ભાઈ પોતાનાં ચિત્રોની કળા બાળકો સમક્ષ રજુ કરવા આવ્યા હોવાથી શાળાના બધા જ બાળકોને લોબીમાં બેસાડવામાં આવ્યા. પેલા ભાઈ ચિત્રો કેમ બનાવવા એ બતાવતા હતા. કાણાં પડેલ બટર પેપર પર કલર અને કેરોસીનવાળું પોતું ફેરવીને નીચે રાખેલ રૂમાલ પર સુંદર ચિત્રો બનાવતા હતા. “આ ચિત્રો permanent રહે છે.” એવું તેઓ બોલ્યાં.

          ‘કાણાં’ શબ્દ સાંભળ્યો કે વળી પાછું મને ગઈ કાલના ‘કાણી બાલદી’ વાળા વિચારો આવ્યાં. પરંતુ પેલા ભાઈની કળા જોઇને એમ પણ વિચાર આવ્યો કે, “સાવ કોરા કાગળ પર ‘કાણાં’ નો જ ઉપયોગ કરીને સુંદર મજાની ભાત પણ ઉપસાવી શકાય...!” રસોઈ બનાવવા માટે પણ ઘણાં બધા છિદ્રોવાળા વાસણોનો ઉપયોગ થાય જ છે ને....? મારી મમ્મીની સાડીના છિદ્રો હું કેમ ભૂલી ગઈ? એ જોઇને જ તો મેં સંકલ્પ કર્યો હતો કે જીવનમાં હું ક્યાંક તો ‘પહોંચીશ’. અને આજે હું દુનિયાની શ્રેષ્ઠ જગ્યા “બાળકોના હૃદય” સુધી તો પહોંચી જ ગઈ છું ને... આવા બધા વિચારોને અંતે મને હવે એક ઉપાય સુજી આવ્યો હતો.

          પાંચમાં દિવસે સવારથી જ એ વર્ગ મેં સંભાળ્યો. વર્ગમાં જઈ ત્યાંના બારી-દરવાજા બંધ કર્યાં. એક ટેબલ પર લેપટોપ અને સ્પીકર્સ ગોઠવી દીધા. તેઓ સમજી ગયા કે ટીચર લેપટોપ પર કંઈક બતાવવાના છે. હા... તેઓ સાચા હતા. હું તેમને એક movie બતાવવાની હતી. હા.. હા.. movie. વળી પછી તમને નવાઈ લાગી..? કેમ.. આપણને નાના હતાં ત્યારે “એક બંદર હોટલ કે અંદર” , “એક બેબી તીન બદમાશ” જેવી ફિલ્મો બતાવવા શાળાએથી theatre માં ન’તા લઇ જવામાં આવતા..? તો આજે હું theatre ને જ વર્ગમાં લાવી હતી. આજે હું બાળપણ યાદ રહી જાય તેવું કોઈ ફિલ્મ ન’તી બતાવવાની. પરંતુ તેમના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને સપનાઓના બીજ રોપી દે તેવી ફિલ્મ બતાવવાની હતી. Because so many dreams to sow before we SLEEP. તમે તો સમજી જ ગયાં હશો તે movie. હા... કોઇપણ શિક્ષક, વિદ્યાર્થી કે વાલીએ જોઈ “જ” હોય એ movie “નીલ બટ્ટે સન્નાટા”... એક વખત મને એવો વિચાર પણ આવ્યો કે આ બાળકો નાના તો નઈ પડે ને... But “It is better to be early than to be TOO late.”

          Movie નો interval આવ્યો ત્યારે અલ્ફાઝ બોલ્યો કે, “ચંદા ને ‘અપ્પૂ’ માં આ જ તો પરિવર્તન જોવું હતું.” ફિલ્મના બીજા ભાગમાં કોઈ કાંઈ જ ન બોલ્યું, માત્ર આંખનાં ખૂણાં જ લૂછ્યાં. અને આ સમયે હું મનમાં બોલી કે, “મારે પણ “મારાં અપ્પૂડાઓ” માં આ જ તો પરિવર્તન જોવું હતું.”

          છટ્ઠા દિવસે જયારે હું વર્ગમાં ગઈ ત્યારે તેઓ સંસ્કૃત સુભાષિતોના ‘શ્લોકો’ ગાતાં હતાં અને એ પણ જોયા વગર.

             આ રહ્યાં મારા અપ્પુડાઓ..... 

             "Please click Here"

             તેમને જોવા-સાંભળવા ઉપરની લીંક પર ક્લિક કરો....

     

            બાળકો પર તો આ movieની premanent છાપ રહી ગઈ હોય તેવું લાગે છે અને મારાં પર એના song ની...

“મુજકો... તું...અચ્છી લગતી હૈ.... 

તુજકો મેં કૈસી લગતી હું... 

.....ઝીંદગી....”

ચમત્કાર....!!

અમિત, અંકિત, કરણ, ગોપાલ, ચિરાગ, જયદિપ, જયેશ, દર્શન, દાનીશ, ભરત, ભાવેશ, મહેન્દ્ર, રવિ, રાહુલ, રિયાઝ, લલિત, શાહબાઝ, સાબિર, હિતેષ

સમજી ગયાંને..... લ્યો.... ન સમજ્યાં.... તો જુઓ વધુ એક...

Amit, Ankit, Bharat, Bhavesh, Chirag, Danish, Darshan, Gopal, Hitesh, Jaydeep, Jayesh, Karan, Lalit, Mahendra, Rahul, Ravi, Riyaz, Sabir, Shahbaz 

હા... સાવ સાચું.... શબ્દકોશનો ક્રમ... In order of dictionary...

    

      એક વાર બન્યું એવું કે સ્ટાફના એક શિક્ષક રજા ઉપર હોવાથી મારે બે વર્ગ સંભાળવાનાં આવ્યાં. એક તો ધોરણ-૬ કે જેમાં મારો period હતો અને બીજું ધોરણ-૮. તમને તો ખબર જ છે કે આવું કંઈક બને એટલે બાળકોની પહેલી demand હોય કે, “ટીચર, રમાડો....” પણ આજે તો ધોરણ-૮નાં વિદ્યાર્થીઓનો સૂર બે ભાગમાં વહેંચાયેલો હતો... એક ને રમવું હતું.... અને બીજા ને ભણવું હતું...!! ના... રે... ના.... એ કાંઈ ચમત્કાર નહોતો, ચમત્કાર તો હવે બનશે...

         ૮મા ધોરણનાં વિદ્યાર્થીઓ થોડા મોટા એટલે સ્વયંશિસ્ત વાળા ખરા... તો મેં વચલો રસ્તો કાઢીને તેઓ જાતે કરી શકે તેવી એક પ્રવૃત્તિ સોંપી. છ-છ નાં ત્રણ ગૃપ બનાવીને મેં તેમને પોતાના અંગ્રેજી નામ મુજબ dictionary ના ક્રમમાં ગોઠવાઈને મારી પાસે આવવા કહ્યું. હજુ તો ધોરણ-૬ માં મેં ભણાવવાનું શરું જ કર્યુ હતું ત્યાં તો ત્રણેય ગૃપ ગોઠવાઈને હાજર...!! ત્યારપછી બેએક વાર ગૃપના વિદ્યાર્થીઓને બદલી-બદલીને મેં પાછાં મોકલ્યાં. પરંતુ આમ કરવાથી તો ધોરણ-૬ નાં વિદ્યાર્થીઓનું ધ્યાન U-turn થાય છે એમ વિચારીને આ વખતે મેં ધોરણ-૮નાં તમામ વિદ્યાર્થીઓનું એક જ ગૃપ બનાવીને એક જ હરોળમાં ગોઠવાઈને આવવાં કહ્યું. થોડી વાર લાગી. પણ હજું તો અડધો period પત્યો હતો ત્યાં વળી ગોઠવાઈને હાજર... અંગ્રેજીની dictionary પ્રમાણે ગોઠવાવું સહેલું પડે છે. હવે મેં તેમને ગુજરાતી શબ્દકોશ મુજબ એક જ હરોળ બનાવીને આવવા કહ્યું. આ વખતે થોડી વાર તો લાગી.... લાગે જ ને...? શિક્ષકોને પણ જો વીસેક જેટલાં શબ્દો ગુજરાતી શબ્દકોશ મુજબ ગોઠવવા આપવામાં આવે તો વાર તો લાગે... શક્ય છે ભુલ પણ પડે... period પૂરો થયો ત્યાં તેઓ આવ્યાં... સાચા ક્રમમાં ગોઠવાઈને...!! ઉહુંહ.... આ પણ ચમત્કાર નહોતો...

        હવે... આ બધું ધોરણ-૬નાં બાળકો જોઈ રહ્યાં હતા. પિરીયડ તો પૂરો થઇ ગયો હતો. હું ક્લાસ બહાર જાઉં તે પહેલાં જ તેઓ બોલી ઉઠ્યા કે, “ ટીચર અમનેય આવું કરાવો ને...” આ હતો ચમત્કાર...!!!

          પણ મને થયું કે આ લોકોને અંગ્રેજી Dictionary પ્રમાણે શબ્દો ગોઠવવા કેવી રીતે આપું ? ધોરણ – ૬માં જ્યારે તેઓ આવ્યા ત્યારે ABCD એટલે તેમને માટે બસ, એક A, બીજો B, ત્રીજો C અને ચોથો D !! આને જ તેઓ ABCD માને !! આગળ પણ કાંઈક છે એની તો કાંઈ ખબર જ નહિ...! મારા ઘણાં પ્રયત્નો નિષ્ફળ ગયા છે તેમને આગળના Alphabets ઓળખાવવા માટેનાં.... પણ આજે તો હું જે બાબતને U-turn માનતી હતી, તે તો તેમની અંદરની જિજ્ઞાસારૂપી આગનું કામ કરી રહી હતી. અને વળી ધોરણ-૮ના બાળકોની પ્રવૃત્તિ તો તેને જાણે ‘હવા’ જ આપી ગઈ. મોકો જોઇને મેં પણ કહી દીધું કે, ‘આવું’ કરવું હોય તો ABCDનાં બધા જ મૂળાક્ષરોને તેના ક્રમ પ્રમાણે ઓળખતાં આવડવા પડે. તેઓ સહમત થયાં અને લાગી પડ્યાં મૂળાક્ષરોને તેમના ક્રમમાં ઓળખવવાનાં કામમાં. હું બોર્ડ પર પાંચ-પાંચ Spellingsના પાંચ જૂથ લખીને બાજુના ક્લાસમાં પિરીયડ લેવા જતી રહી. અડધા પિરીયડ પછી હું ધોરણ-૬ના બાળકોને જોવા ગઈ. ‘ખરેખર! જો પ્રવૃત્તિમય રાખવામાં આવે તો નાના બાળકોમાં પણ સ્વયંશિસ્તનો ગુણ કેળવી શકાય છે.’ તેવું મેં વિચાર્યું. થોડાં પ્રયત્નો પછી તેઓ પણ Spellingsને Dictionary મુજબ ગોઠવતાં શીખી ગયાં!!

        

            અને આમ, અંગ્રેજી શીખવા માટેનું પહેલું પગથિયું ચડવા તેઓએ પગ ઉપાડી લીધો હો..... ખરેખર,

“કુછ કર ગુઝરને કે લિયે મૌસમ નહી મન ચાહિયે,

સાધન સભી જૂટ જાયેંગે, સંકલ્પ કા ધન ચાહિયે!!

મારા અનુભવો

આ...હા...હા... કેવા મજાના દિવસો... કેવી મજાની જિંદગી.. કેવું મજાનું શિક્ષકત્વ... મને ખુબ જ મજા પડે છે બાળકોની બાળસહજ પ્રવૃત્તિઓ જોવાની... માણવાની... કેવા મજાના હોય છે એ લોકો... મેદાનમાં પોતાના જ પડછાયા જોઈને ચાર્લી ચેપ્લીનીયાવેડા કરતાં હોય છે... ‘શ્રમ’ શબ્દનો ‘શ્ર’ લખવા ચોપડો ઊંધો કરીને ‘૪’ કરે... ક્રિકેટ રમતી વખતે કોઈ ખેલાડી Out થાય ત્યારે Batting ની રાહ જોતો તેની જ ટીમનો ખેલાડી Opposite ટીમના ખેલાડી કરતા વધારે રાજી થાય, અને સૈાથી વધારે મજા તો ત્યારે આવે છે જયારે મારા બેટાવ.. મને (તાલુકા લેવલે ચેસ ચેમ્પિયન બનેલીને) ચેસની રમતમાં જયારે જયારે હરાવી દે છે... આવી બધી બાબતો શિક્ષણના ઘણા બધા કહેવાતા નિયમો, શૈક્ષણીક નીતિઓને તોડીને શિક્ષણને તેના ખરા અર્થમાં ‘નિર્બંધ’ બનાવે છે. આ વાંચનાર વ્યકિત જે કોઈપણ વ્યવસાયનો હોય પોતાના હ્રદયને પુછીને જવાબ મેળવે કે ’’શું આવા અખંડ આનંદ આપનારા અનુભવો બીજા કોઈ ફિલ્ડમાં હોય છે ખરા..?

થોડાં દિવસો પહેલાં જયારે અંગ્રેજી વાંચતા મારા બાળકોનો વિડીયો તથા સંદેશમાં આવેલ લેખ બધાના ધ્યાનમાં આવ્યા ત્યારે ઘણા બધા લોકોએ મને પુછેલું કે હું કઈ ‘મેથડ’ કે ‘ટેકનીક’થી ભણાવુ છું? મારા વર્ગની પ્રવૃત્તિઓ Share કરવા કહેલું. પણ મારે મારી ‘મેથડ’ કે ‘ટેકનીક’ને શું નામ આપવું એ મને ખબર જ નહોતી.. કેમકે હું નહોતી માનતી કે મેં કોઈ એવી જાદુઈ છડી ફેરવીને શિક્ષણ ને નડતરરૂપ બનનાર બધી જ નકારાત્મકતાઓને ’છૂ˜ કરી દીધી હોય ; પરંતુ આજે એ બાબતે મારે તમારી સાથે મારા થોડા અનુભવો Share કરવા છે.

બે-ત્રણ દિવસ પહેલા અમારા પડોશમાં રહેતી શહેરની પ્રતિષ્ઠિત પ્રાઈવેટ શાળામાં ધોરણ-પમાં ભણતી એક ઢીંગલી મારા ઘરે ગુજરાતીની સ્વાધ્યાયપોથી લઈને આવી. આવીને અમારા ઘરની લાઈબ્રેરીમાં કશુંક શોધવા લાગી. મને થયું કે તે કોઈક વિષયની પાઠયપુસ્તક શોધતી હશે કેમકે તેને ખબર હતી કે ત્યાં તેને તે મળી રહેશે. આજકાલ ’’ભાર વિનાના ભણતર˜˜ નો Concept ચાલે છે ને..? એટલે મેં વિચાર્યું કે તે પોતાની પાઠયપુસ્તક તેની શાળાએ જ મુકીને આવી હશે, તેના ‘શાળાના’ દફતરમાં. તમને બધાને ખબર છે ને એ લોકોને ઘરનું અને શાળાનું એમ બે દફતર રાખવાના હોય છે.. ટયુશનનું ‘ત્રીજું’ તે વળી નો’ખું...!!  થોડીવારનાં નિષ્ફળ પ્રયત્નો પછી તે મારી પાસે આવીને કહે કે.. “આન્ટી, તમારી લાઈબ્રેરીમાં ‘ગાઈડ’ નથી..?”,  હું સમજી ગઈ કે આને નકકી સ્વાધ્યાયપોથીમાં ’ઉતારો˜ કરવો છે, મેં કહ્યું કે ગાઈડ તો નથી.. પણ લાવ, હું તને હેલ્પ કરું, તો તેણે સ્વાધ્યાયપોથીમાંનું પુનરાવર્તન-ર કાઢયું. સ્વાધ્યાયપોથીમાં પણ ‘પુનરાવર્તન’?! આના વિશેના ‘વ્યર્થ’ વિચારો કરવાનું એ સમયે મેં ટાળ્યું. કેમકે મારા એ વિશેના વિચારોથી કોઈ જ ફેર પડે તેમ કયાં હતો ?  પુનરાવર્તનમાં ‘નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ તમારા(!?!) શબ્દોમાં લખો’ એવા હેડીંગ હેઠળના એક પ્રશ્ન પર તેણે આંગળી મુકી. પ્રશ્ન એક પાઠમાં આવતા ગામના વર્ણન વિશેનો હતો. તેના જવાબ વિશે મેં તેને  પુછયુ તો તેને ખાસ યાદ નહોતુ. તો મેં કહ્યુ કે.. લે, પાઠયપુસ્તકના પાઠમાંથી શોધીને મને બતાવ જોઈ.. તેણે થોડી જ વારમાં શોધીને વાંચી લીધુ અને જવાબ પણ બોલી ગઈ. તો મેં કહ્યું કે એ જ તો લખવાનું છે.. લખી જ નાખ.. પણ.. પણ.. પણ.. તેણે તે લખ્યુ નહી!  કેમકે તેને તો તેના ટીચરે જે લખાવ્યું હશે વર્ગમાં તે જ લખવું હતું. અને જે દિવસે ટીચરે તે લખાવ્યુ હતું ત્યારે તે શાળાએ ગઈ નહોતી. આથી તે ‘પાછળ’ રહી ગઈ હતી. “તમે ૬ થી ૮ ધોરણમાં અંગ્રેજી ભણાવો છો ને એટલે ધોરણ-પનું ગુજરાતી તમને નો આવડે...” જાતા જાતા પાછી એમ પણ કે’તી ગઈ.

મને કઈ કઈ બાબતોનું દુ:ખ થયું એ તો તમે સમજી જ ગયા હશો પણ સાથે સાથે મને ‘હાશ...’ પણ થયું. તે ઢીંગલીથી નહિ પરંતુ પ્રાઈવેટ શાળાની નોકરીથી. ખરેખર, મેં પણ તે કરી છે તેથી તેને હું ’નોકરી˜ જ કહીશ. વાલીઓ પણ આવી શાળાઓ અને ત્યાંના શિક્ષાકોના વખાણ કરતા હોય છે કે ફલાણી શાળા સારી છે કેમકે ત્યાં તો સ્વાધ્યાયપોથી પણ ’ઉતરાવી’ જ દે છે. શિક્ષક પણ શું કરે...? ટ્રસ્ટીઓ કે પ્રિન્સીપાલ જયારે શિક્ષક મિટિંગ બોલાવતા હોય ત્યારે ‘ભાર વિનાના ભણતર’ની સાથે-સાથે આવી બાબતો પર પણ ‘ભાર’ મુકતા હોય છે... એ વાત તો સાચી જ છે કે કોઈપણ નવી ભાષા શીખવા કે બોલવા માટે તે ભાષાના શબ્દભંડોળની જરૂર હોય છે. પણ અંગ્રેજી બોલવા માટે તેના SPELLINGS ગોખવાની જરૂર જ નથી. તમે પણ ગોખ્યા હશે, મેં પણ ગોખ્યા છે અને જયારે હું પ્રાઈવેટ શાળામાં નોકરી કરતી ત્યારે ગોખાવ્યા પણ છે. પણ ત્યારે તો કોઈ એ હું કાંઈ નવું કરતી હોય તેવી નોંધ લીધી જ નહોતી. કેમકે તે કયાં કાંઈ નવુ હતુ? મારે કેમ શીખવવુ એ પણ મારે કયાં વિચારવાનું હતું..? ‘કેમ શીખવવુ?’ એ શીખવનારા તો ઓલરેડી ત્યાં હતા જ.. અને  હા.. એ લોકો ની એ ‘મેથડ’ કે ‘ટેકનીક’ ત્યાં ચોકકસ કામ આવી ગયા હતા. અને તે સમયે હું પણ એ લોકો માટે સફળ જ રહી હતી. બાળકો તો ત્યાંના પણ એટલા જ વ્હાલુળા હોય છે. અને મને ખુબ જ યાદ પણ આવે છે. મને બીજું ‘હાશ’ એ વાતનું થાય છે કે મને સરકારી શાળામાં વ્યવસાય કરવાની તક મળી...

પરંતુ સરકારી શાળામાં જોડાતા જ મને પ્રાઈવેટ શાળા કરતા તદ્દન વિપરીત પડકારો જ સામા આવ્યા. બીજા શબ્દોમાં કહું તો રીતસરનું ‘પડકારો’ની સામે પણ થવું પડ્યું. કેમકે બાળકોને શાળાએ આવતા કરવાથી માંડીને તમે જે જે કલ્પી શકો તે બધી જ પરીસ્થિતિઓ સામે આવી. પણ હા... એક વાત હતી કે ‘શિક્ષક તે વર્ગનો રાજા’ એવી ફિલિંગ્સ આવી, અને આવા જ મુકત વાતાવરણમાં હું મારા બાળકો સાથે એટલી બધી ઓતપ્રોત થઈ ગઈ કે મને ખુદને પણ ખબર ન પડી કે.. કયારે હું કોઈ ‘નોકરીયાત’ ટીચર મટીને બાળકોને ‘પ્રિય’ ટીચર બની ગઈ. તેમને હું ‘પ્રિય’ છું તેના મને ઘણા અનુભવ થયા છે.

આનો એક નાનો પણ ખુબ મહત્વનો અનુભવ... અમારી શાળામાં પણ બધા જ બાળકો ખુબ જ ગરીબ ઘરના આવે છે. ગરીબી માટેના જેટલા વિશેષણો તમે કલ્પી શકો તે બધા જ લાગુ પડે. આવો જ એક વિદ્યાર્થી ‘જયેશ’ એક વાર રીસેસના સમયે મારી પાસે આવ્યો. મારા હાથમાં તેણે એક લેડીઝ વોલેટ મુકયુ. થોડું જુના જેવુ હતું. પહેલા તો મને તેને અડતા પણ થોડો સંકોચ થયો. મારા હાથમાં વોલેટ મુકી તે જે બોલ્યો એ શબ્દો મને બરાબર યાદ છે કે, “ટીચર, ગઈ કાલે મારા મમ્મી સાથે હું કચરો વીણવા ગયો’તો. ત્યારે આ પાકીટ મેં જોયુ તો મને થયું કે ટીચર માટે લેતો જાવ!  અને મારી આંખ પહેલા મારું હૃદય રડી પડ્યું. મને થયુ કે ‘મફત’ હોવા છતાં પણ જો આ બાળકોને આપણે શિક્ષણ ન આપીએ...?, તો ગરીબ કોણ કહેવાય એ તો હવે તમને ખબર પડી ગઈ હશે.

ર૦૧૦ ની સાલમાં હું જયારે મારી શાળામાં જોડાઈ ત્યારે મને યાદ છે કે ઉનાળુ કે દિવાળી વેકેશન પૂરૂ થાય પછી શાળાના પહેલા દિવસે જ અમને એક ચોંકાવનારું ચિત્ર જોવા મળે. શાળાના ના તમામ દરવાજા નીચે પડયા હોય અને દરવાજાના મીજાગરા કોઈ કાઢી ગ્યુ હોય..! આવું તો સતત બે વર્ષ સુધી મેં જોયુ. આવા વાતાવરણમાં સાથે-સાથે હું બચત બેંકની પ્રવૃત્તિ પણ ચલાવતી હતી. મને બીક તો રહેતી કે બાળકોના પૈસાની પેટી કોઈ લઈ જશે...કદાચ કોઈ બાળક જ.... પણ.. મિત્રો, આજ સુધી બચત બેંકની પેટી તો શું તેમાંથી એક પણ રૂપીયો ચોરાયો નથી.. આવી અલગ-અલગ પ્રવૃત્તિઓ વડે તેમને હું પાઠયપુસ્તકના શિક્ષણ તરફ વાળતી ગઈ. અને આજે જે બન્યું તે તમારી સામે જ છે. આજે તેમને ભણવું ગમે છે..

રહી વાત અંગ્રેજીની... તેમને હું સ્પેલિંગ ગોખાવતી જ નથી..! તેઓને જો ગુજરાતી વાંચતા અને અંગ્રેજી કક્કો આવડતા હોય તો આ સરળ બની જાય છે. હું તેમને ‘ઉચ્ચાર’ પરથી સ્પેલિંગ ઓળખતા શીખવું છું. કોઈપણ પાઠના આશરે ૧૦૦થી ૧પ૦ જેટલા ઉચ્ચાર-અર્થ લખાવું છું. સ્પેલિંગ તેમને તે પાઠમાંથી શોધીને લખવા કહું છું. ત્યારબાદ ઉચ્ચારને આધારે સ્પેલિંગ ઓળખીને વાંચે પણ છે અને આમ તેઓ પાઠ્યપુસ્તકના પાઠ પણ વાંચી શકે છે. અને નવાઈની વાત તો એ છે કે ઉચ્ચાર-અર્થ પાકા કરી લીધા હોવાથી વાંચીને સમજી પણ શકે છે...!! અને આમ કરતાં કરતાં..... આપણું તો કામ થઈ ગ્યું....

ઓ..હો..હો.. ઘણુ લખાઈ ગ્યું... મારા જેવા ઘણાં અનુભવો તમને પણ થયા હશે... આવી પ્રવૃત્તિઓ તમે પણ કરતા હશો.. એટલા માટે સમજી શકો કે ’’ઘણું લખાઈ જવું એ સ્વાભાવિક છે.

મારા લખાણને અંતે થોડા ફોટાઓ મુકું છું... કે જે મારા વિદ્યાર્થીઓએ ‘કહાની આગે બઢાઈએ’માં બનાવેલ કહાનીઓ છે. કોઈપણ વાર્તા એકબીજાથી સાવ અલગ જ વિચાર રજુ કરે છે. જરૂરથી વાંચશો...  

બાળકો આ વાર્તાઓ દ્વારા પડકાર આપતા હોય તેવુ લાગે છે કે...

“આઝમાના ચાહતે હો મેરી ઉડાન કો...તો ઊંચા કરલો અપને આસમાન કો...”